Kanikuło, promieńmi swymi uprzykrzona,

Przed którymi tak mdleje głowa upalona,

Jako kiedy Klimeny nierozsądne plemię

Zwierzonym ogniem palił wszytkorodną ziemię,

Pofolguj albo - jeśli z głodnym nie masz sprawy

I trzeba-ć. niż mię wolno puścisz, nabyć strawy -

Masz rzeki, z których tyle weź sobie obroku.

Żebyś mi chociaż tego sfolgowała roku.

Niechaj ci Wisła napój leje wszytką siłą,

Królewnej naszej śmiercią sławna i mogiłą.

Lubo się do Elbląga udała w bok prawy.

Lubo Leniwką gdańskie rozdziela żuławy.

I kamienista Biała, i Raba, co małym

Zbiera deszczem i nurtem brzeg ryje zuchwałym,

I z Tatr bieżący Poprad nieleniwym skokiem,

Wisłoka niegłęboka z spokojnym Wisłokiem.

l bystrych wód Dunajec, sławny łososiami,

l Nida pińczowskimi zabawna młynami,

I San szkutom niepewny dla prądziny skrytej,

I Wisznia, co o Rzeczy słucha Pospolitej,

I Tanew czarna, i Wieprz, dla spustnych przekazów

Od młynów uwolniony prawem i od jazów,

I co dwie województwa Radomierz graniczy,

I Pilca. co czopowe pierwsze w Polszcze liczy.

Bug ruską krwią pamiętny, i Narew gadziny

Nie cierpiąca, i pełen Muchawiec kłodziny,

I Liw, nad którym kiedyś Jadźwingi siedzieli,

I co litewskie księstwo z Podlasiem Pis dzieli,

I Świder mazowiecki, i Ossa, co słupów

Bolesławowych tyka, świadectw pruskich łupów,

I Drwęca spod Brodnice, i Brda, co podnosi

W Bydgoszczy spore skrzynie na połów łososi.

I Motława, u której jak w porcie okręty

Cumuje gruba lina i postronek kręty,

Więc i Odra, co tylko głową u nas leży,

I Noteć, co jak Rodan przez jezioro bieży,

I Warta, która wody swoje tocząc szczodrze,

Aż do Niemiec powinny obrok niesie Odrze,

Także Dniepr ukraiński, który częste łupy

Aż z Stambułu odwoził w kozackie chałupy,

Skąd i Sławutą rzeczon, że mu nie był srogi

Bisurmaniec ni Krymczyk, ni straszne porogi,

I Prypeć, co od Pińska suche juny wozi,

I Styr, co wylewaniem częstym Łucku grozi,

I Słucz skalistobrzeżna, rybna w wirozuby,

I Roś z zbitych Tatarów niedaremnej chluby,

Horyń, co Wołyń dzieli, i Boh, co swe wody

Równo z Dnieprem w limańskie toczy czarne brody,

I ujściem głośna Sawrań, gdzie ostatnie pole

Ukrainne zasiadło Nowe Koniecpole,

I Tykicz ochmatowski, i te Sine Wody,

Gdzie swe przeprawy mają ordyńskie narody,

I rybna Desna, i Sem, który w Baturynie

Trzydzieści i siedm w jednym kół obraca młynie,

I Suła, co łożysko swoje ma pod Rumnem,

I Worskło, co graniczy z Moskwicinem dumnem

I przez saletrne płynie hadziackie osady,

I Psot. co się przez trzcinne przedziera zawady,

I Oreł bliższy Krymu z kodackim Samarem,

Kotmak i Merło, sławny obozem niestarem,

Albo i Dniestr, chocimską pamiętny rozprawą,

I Prut, cecorską wiecznie nam sromotny krwawą,

Seret i Zbrucz, i Smotrycz kamienieckie wały

Opasujący, i Stryj od podgórskiej skały,

Albo spokojny Niemen, co brzegów nie psuje,

Choć się w różne zakręty jak Meander snuje,

I Wilija. co imię swoje w Niemnie traci,

I Dżwina, która w Rydze myto morzu płaci.

Ale jeśli-ć by tyle rzek na strawę mało

I kosztować ci by się wód słonych zachciało,

Masz morza, lubo Białe, co po długich biegach

Holenderskie przy naszych stawia nawy brzegach,

Lubo Czarne, którego choć Ordyńczyk broni,

Naszej jednak zdobyczą będzie, da Bóg, broni.

Samej mi tylko, radzę-ć. nie tykaj Śreniawy,

Której nurt nieraz bywał krwią pogańską krwawy;

Niechaj ją Zefir wiecznie powiewając chłodzi,

Niech jej wód zbytnią suszą krople nie odchodzi,

Niech spokojnie w ozdobę tej ojczyźnie płynie

I przy nadgrodzie jako zasłużonej słynie.


Chociaż ty, Jago, same tylko dwory

I miasta chwalisz, nawiedzić obory

(Wszak się i dworscy przejeżdżają radzi)

Wiejskie nie wadzi.



Nie gardź folwarkiem, tak wielcy panowie

Zbiegali w pole po pokój i zdrowie,

Tak się bawili ludzie przed potopem

Bydłem a snopem.



Wtenczas, co dały domowe okoły,

Tym się pyszniły niewyniosłe stoły,

Mniej potraw było z lepszą dobrą wolą

Przy chlebie z solą.



Tym zawierszali niewrzące obiady.

Co fruktów dały naszczepione sady,

Co spłacheć roli, co spichlerz domowy

I dojne krowy.



Słodkich im ze Włoch win nie niosły muły,

Nie znali Węgrów, symonów, rywuły,

Pragnienie wodą śmierzyli stokową,

Czaszą bukową.



Albo z jęczmiennym przeważywszy słodem

I piwnicznym ją wystudziwszy chłodem,

Upracowanym żeńcom koło żniwa

Dawali piwa.



Domowe krosna samodziałkę tkały,

Jedwabiu, złota chałupy nie znały,

Len tylko biały wystawiał strój z pełna

A z owce wełna.



Co wszytko miła słodziła swoboda,

Nie tknęła się ich przygoda ni szkoda.

Ani gniew panów, ni co bieży w koło

Fortuny koło.



Ale i teraz pojrzyj na te kraje,

Które ziemianin własnym pługiem kraje:

Ujrzysz, że łacniej o pokój przy zdroju

Niźli w pokoju.



Wierniej spokojny wczas chałupy strzeże,

Prędzej na górne bije piorun wieże,

Prędzej wiatr kruszy zawiłą dębinę

Niż gibką trzcinę.



Na gospodarskie patrz tylko zabawy:

Ten rybkom kopie sadzawki i stawy,

Ten na nie, chociaż nie pewien, czy będą,

Zachodzi z wędą;



Ten piosnki śpiewa i wieśniackie wiersze,

Ten wianki wije, ten z sitowia wiersze,

Ten przy skaczących po trawie barankach

Gra na multankach;

 

Tamten z konopnej wywiera psy sforki,

Ten tłuste tłucze kobusem przepiórki,

Ten na lep albo w powikłane motki

Łowi czeczotki:

 

Ten płoty grodzi około rozsady,

Ów szczepi w pniaki, ten obrywa sady,

Ten śliwy leje na powidła w prasy,

Ten rwie na lasy;

 

Ten większym bydłem rznie grzbiet twardej roli,

Ten zasię w skopiec zbierać mleka woli,

Ten żnie, ów wiąże, ten pożęle snopy

Układa w kopy;

 

Ten w przetak mannę za porannej rosy

Zbiera, ten młóci pozwożone kłosy,

Ten wieje, a ten o jasny dzień prosi,

Gdy siano kosi;

 

Ów sery tworzy, ten ściska twarogi,

Ten kapelusze plecie na śreżogi,

Tamten na skrzypkach na imi^ swej kumy

Wyrzyna dumy,

 

A dokończywszy dorocznej roboty,

Skoczy i w taniec, zrzuciwszy choboty,

I szczerze myśli po dobrym obżynku

O odpoczynku.

 

Żaden mu rozruch nie rozerwie wczasu,

Przykrego nigdy nie słyszy hałasu,

Prócz szumu z wody, co snowi pomocy

Dodaje w nocy.

 

Zdrowszy mu owoc, smaczniejsza jarzyna,

Co ją wykopie rydlem, niż zwierzyna,

Niż chleb podbitą piętą wywiercany,

Stojąc przed pany.

 

To pałac jego - uklecona chata,

Dworzanów trzyma parobcza zapłata,

Straż się też wierna na złodzieja sroży,

Kundel w obroży.

 

Ostatek dworu: baran, ciołek, woły;

Kapela: ptastwa krzyk z rana wesoły;

Piernaty: trawa; namiot pokojowy:

Cień jaworowy.

 

Szkarłatów nie masz ni drogiego złota,

Lecz oprócz kwiatków, co rostą u płota,

Słońce mu daje złoto i purpury,

Malując chmury.

 

Po chlebie nie zna oprócz samej wody,

W której się podczas przegląda z przygody;

Wierne z sąsiadów, chociaż nie ma wiele,

Ma przyjaciele.

 

Zdrad dworskich, figlów wolen i obmowy

Zjadłych języków, a jeśli ulowy

Plastr podbierając żądło mu zaszkodzi,

Miód to nadgrodzi.

 

Tyran tu nie drze, krwią ziemie nie broczy,

Wół tylko bodźcem zakłuty poskoczy,

A pan, na przyszły pożytek udany,

Strzyże barany.

 

Wojny nie słyszał ani widział bitwy,

Prócz między drobem z lotnymi rybitwy,

Oprócz niekrwawej, którą zwodzą bycy

Przy jałowicy.

 

Zazdrość tu w samej ma miejsce ochocie,

Kiedy się żeńcy ścigają w robocie,

Albo się ptacy pieniem przekrzykują,

Gdy słońce czują.

 

Na nowy co dzień zysk wesoły wstanie,

Snu mu zbyteczne nie przerwie staranie;

Nie dbać o złoto, nie dbać o klejnoty -

To jest wiek złoty.

 

Przy dobrej myśli, kto ma żyzne pługi,

Może i z dworskiej przeszydzać wysługi;

Gdzie taka wolność, pokój i zabawa,

Fraszka Warszawa.

 

Sam mu Kupido zadaje niewczasy,

Sam go na smętne myśli pędzi w lasy,

Ani jest wolen przed Wenerą płochą

Pod wiejską sochą.

 

Dlatego i ja ciebie tam prowadzę,

Jago, aza twej twardości co radzę,

Aza cię w polu, którą wszytko tleje,

Gwiazda zagrzeje.