Kanikuło, promieńmi swymi uprzykrzona,

Przed którymi tak mdleje głowa upalona,

Jako kiedy Klimeny nierozsądne plemię

Zwierzonym ogniem palił wszytkorodną ziemię,

Pofolguj albo - jeśli z głodnym nie masz sprawy

I trzeba-ć. niż mię wolno puścisz, nabyć strawy -

Masz rzeki, z których tyle weź sobie obroku.

Żebyś mi chociaż tego sfolgowała roku.

Niechaj ci Wisła napój leje wszytką siłą,

Królewnej naszej śmiercią sławna i mogiłą.

Lubo się do Elbląga udała w bok prawy.

Lubo Leniwką gdańskie rozdziela żuławy.

I kamienista Biała, i Raba, co małym

Zbiera deszczem i nurtem brzeg ryje zuchwałym,

I z Tatr bieżący Poprad nieleniwym skokiem,

Wisłoka niegłęboka z spokojnym Wisłokiem.

l bystrych wód Dunajec, sławny łososiami,

l Nida pińczowskimi zabawna młynami,

I San szkutom niepewny dla prądziny skrytej,

I Wisznia, co o Rzeczy słucha Pospolitej,

I Tanew czarna, i Wieprz, dla spustnych przekazów

Od młynów uwolniony prawem i od jazów,

I co dwie województwa Radomierz graniczy,

I Pilca. co czopowe pierwsze w Polszcze liczy.

Bug ruską krwią pamiętny, i Narew gadziny

Nie cierpiąca, i pełen Muchawiec kłodziny,

I Liw, nad którym kiedyś Jadźwingi siedzieli,

I co litewskie księstwo z Podlasiem Pis dzieli,

I Świder mazowiecki, i Ossa, co słupów

Bolesławowych tyka, świadectw pruskich łupów,

I Drwęca spod Brodnice, i Brda, co podnosi

W Bydgoszczy spore skrzynie na połów łososi.

I Motława, u której jak w porcie okręty

Cumuje gruba lina i postronek kręty,

Więc i Odra, co tylko głową u nas leży,

I Noteć, co jak Rodan przez jezioro bieży,

I Warta, która wody swoje tocząc szczodrze,

Aż do Niemiec powinny obrok niesie Odrze,

Także Dniepr ukraiński, który częste łupy

Aż z Stambułu odwoził w kozackie chałupy,

Skąd i Sławutą rzeczon, że mu nie był srogi

Bisurmaniec ni Krymczyk, ni straszne porogi,

I Prypeć, co od Pińska suche juny wozi,

I Styr, co wylewaniem częstym Łucku grozi,

I Słucz skalistobrzeżna, rybna w wirozuby,

I Roś z zbitych Tatarów niedaremnej chluby,

Horyń, co Wołyń dzieli, i Boh, co swe wody

Równo z Dnieprem w limańskie toczy czarne brody,

I ujściem głośna Sawrań, gdzie ostatnie pole

Ukrainne zasiadło Nowe Koniecpole,

I Tykicz ochmatowski, i te Sine Wody,

Gdzie swe przeprawy mają ordyńskie narody,

I rybna Desna, i Sem, który w Baturynie

Trzydzieści i siedm w jednym kół obraca młynie,

I Suła, co łożysko swoje ma pod Rumnem,

I Worskło, co graniczy z Moskwicinem dumnem

I przez saletrne płynie hadziackie osady,

I Psot. co się przez trzcinne przedziera zawady,

I Oreł bliższy Krymu z kodackim Samarem,

Kotmak i Merło, sławny obozem niestarem,

Albo i Dniestr, chocimską pamiętny rozprawą,

I Prut, cecorską wiecznie nam sromotny krwawą,

Seret i Zbrucz, i Smotrycz kamienieckie wały

Opasujący, i Stryj od podgórskiej skały,

Albo spokojny Niemen, co brzegów nie psuje,

Choć się w różne zakręty jak Meander snuje,

I Wilija. co imię swoje w Niemnie traci,

I Dżwina, która w Rydze myto morzu płaci.

Ale jeśli-ć by tyle rzek na strawę mało

I kosztować ci by się wód słonych zachciało,

Masz morza, lubo Białe, co po długich biegach

Holenderskie przy naszych stawia nawy brzegach,

Lubo Czarne, którego choć Ordyńczyk broni,

Naszej jednak zdobyczą będzie, da Bóg, broni.

Samej mi tylko, radzę-ć. nie tykaj Śreniawy,

Której nurt nieraz bywał krwią pogańską krwawy;

Niechaj ją Zefir wiecznie powiewając chłodzi,

Niech jej wód zbytnią suszą krople nie odchodzi,

Niech spokojnie w ozdobę tej ojczyźnie płynie

I przy nadgrodzie jako zasłużonej słynie.


Płaczesz, Filido, i śliczne jagody

Potoki-ć słonej przebiegają wody,

Jak więc odwilżą rosa kwiat różany

l ogród zdobią niemętne fontany.

Dobrze tak na cię, że wżdy z raz uczujesz,

Jako niesłusznie z moich łez dworujesz

I jak to ciężko wylewać mej duszy

Płacz, co cię najmniej nie zmiękczy ni ruszy.

Ale-ć to nie twe łzy, tylko twe oczy,

Jak słońce, ten płacz, co się z moich toczy,

Promieńmi swymi wciągnąwszy do góry,

Teraz ten smętny deszcz spuszczają chmury;

I już bym się bał potopu strasznego,

Już o korabiu myśliłbym Noego,

Ale mi miasto przysiężonej tęczy

Brew zacerklona za pogodę ręczy.

Do tych wód jako jeleń upragniony

Bieżał Kupido i kołczan złocony

Złożywszy, strzałki hartował w tym zdroju

I chwytał gębą krople w przykrym znoju.

Potem zaś jako ptak przed niepogodą

Kąpał się, płucząc skrzydełka tą wodą;

I gdy się myje, gdy się nurza pod nią,

Nieobyczajnie zgasił w niej pochodnią,

Stąd w twoim płaczu takie są zapały,

Żeby mógł spalić okrąg świata cały

Albo piorunem straszyć, albo domy

iarką wywracać bezbożnej Sodomy.

Kto widział, jako deszcze więc spadają,

Które z błyskaniem złączone bywają,

Kto doznał, jako, choć za szyję ciecze,

Samymi dżdżami kanikuła piecze,

Ten i z twoich łez porozumiał szkody.

O, jakie cuda! ogień idzie z wody!

Płaczesz iskrami; Wenus, co pochodzi

Z morskich pian, w tym się płaczu znowu rodzi.

Ale jeśliście są tak w ogień płodne,

Jakoż pędzicie, oczy, zdroje wodne?

Jeśliże wam zaś tak' łacno o wody,

Przecz sercu memu nie dacie ochłody?

Widzę, co w tym jest: ogień z żadnej miary

Wody nie cierpi, muszą w tym być czary:

Już to ta Cyrce kuje mi okowy

I z łez przyprawia trunek jakiś nowy.

I to mnie dziwna, że tak twarda skała

Kroplę litości wypuściła z ciała,

Acz-ci zwyczajnie pod twardym kamieniem

Żywe się źródło dobywa strumieniem.

Podobno jakby nie dość na tym miała,

Że na lamenty moje skamieniała,

Na moje szkodę te drogie łzy psuje

I w nich stal swojej twardości hartuje;

Podobno, że ją me posługi bolą

I już mię cale dokończyć ma wolą.

Nowy krokodyl, zmyśla i żartuje:

Tu płacze, a tu i na śmierć morduje.

O wdzięczny płaczu, z którego coś idzie,

Co smacznego coś przydaje Filidzie!

Cóż, gdyby z pereł pokazała zęby

I przy uśmiechu pozwoliła gęby!

Równa się każda kropla, którą puści,

Perle i srebru, kiedy się rozpuści;

Ta Kleopatra ma perły przebrane

Zupełne w uściech, w oczu przetapiane.

Nie tak są piękne gwiazdy, które ciemnej

Nocy spadają ku niskości ziemnej,

Jako każda łza, która na jej twarzy

Kropiąc lilije, ognie moje żarzy.

Płacz tedy. Pili; kiedy-ć tak przystoi,

Już się tych smętków serce me nie boi;

Owszem, tym deszczem zawiędłej nadzieje

Latorośl w sercu moim odmłodnieje:

Tak wiemy, że już wiosna nam nadchodzi,

Gdy słońce w kąpiel do Wodnika wchodzi,

Tak i tuszymy, że wdzięczny świt blisko,

Gdy zorza kropi rosą ziemię ślisko.

Podobno widząc, jak dla ciebie ginę,

Tę mi z łez moich dajesz dziesięcinę:

Podobno mi cię ten płacz miększą sprawi,

Wszak częsta kropla i kamień dziurawi.